Over fatsoen gesproken

Zonder moraal geen verhaal

door Mieke Bouma

Ik heb tot voor kort nooit zoveel met het begrip fatsoen op gehad. Het roept iets braafs en burgerlijks op. Iets Balkenende-achtigs. Toen ik een tiener was gooide ik per definitie liever mijn kont tegen de fatsoenlijke krib, mijn ouders daarmee tot wanhoop drijvend. Maar inmiddels ben ik van mening dat we het woord weer eens wat vaker in de mond moeten nemen.

We zijn namelijk met z’n allen behoorlijk onfatsoenlijk geworden. We tetteren, twitteren, vloeken en tieren, liegen en bedriegen wat af. Op social media, op televisie, in het verkeer, in de politiek. De president van de vrije wereld voorop in de stoet van mensen die hun persoonlijke hachje bij alles voorop stellen en niet hebben geleerd dat het van beschaving getuigt als je je impulsen onderdrukt, je primaire behoeften leert uitstellen en je je bezint voor je begint. Ik leerde dat mijn kinderen toen ze nog klein waren. Even dimmen, ja!

Het is in de vrije wereld niet al te best gesteld is met begrippen als saamhorigheid en empathie. De mythe van het individualisme heeft het persoonlijke belang voorop gesteld, het is de mythe van onder alle omstandigheden maar jezelf mogen en durven zijn. Ikke, ikke en de rest kan stikken.

In de Volkskrant van 23 juli j.l. stond een mooie column (Stop nou eens met ‘lekker jezelf zijn’) van gastcolumnist Steven Pont, psycholoog en therapeut. Pont benadrukt dat we als mensen een zelfbewustzijn hebben, we kunnen bijvoorbeeld ongeduld voelen, maar toch besluiten even rustig af te wachten. We zijn geen dieren die een instinct volgen.

En schrijft hij:

‘Je kunt […] elke cultuur langs een meetlat leggen die loopt van ‘collectief’ naar ‘individueel’. In een collectieve cultuur is het individu ondergeschikt aan de groep. In Afrika zijn er bijvoorbeeld stammen waarbij zelfs het hebben van een eigen naam niet tot de gebruiken hoort. Daar heeft het collectief het dus geheel van het individu gewonnen.’

Bij ons heeft het individu het van het collectief gewonnen. Met alle gevolgen van dien. Flikker dat plastic toch gewoon in de berm, kan jou het schelen?

Tijd voor een nieuwe mythe, waarin collectief en individueel hand in hand gaan. Is dat mogelijk?

Renate Dorrestein scheef: ‘Verhalen laten ons zien wat het betekent om mens te zijn en hoe moeilijk het is om een fatsoenlijk mens te zijn als de omstandigheden onfatsoenlijk worden.’

Zou het mogelijk zijn een overkoepelende, samengestelde, collectieve mythologie met inspirerende gedragsvoorschriften te creëren, een nieuw verhaal dat ons als mensen op deze aardbol met elkaar verbindt. Een verhaal dat ons leert dat verandering bij onszelf begint, dat we onszelf kunnen sturen, dat we de keuze hebben, dat we rekening kunnen houden met de ander, dat we het beste uit onszelf kunnen halen. Een verhaal dat ons de weg wijst naar een fatsoenlijke wereld. Klinkt dat burgerlijk en moralistisch?

Misschien. Maar zonder deze moraal creëren we nooit zo’n verhaal.

Door Mieke Bouma – auteur van o.a. Storytelling in 12 stappen en Het verhaal van je leven.

 

 

 

 

Een reactie plaatsen