Oud en Nieuw

Op naar een nieuwjaarsfeest dat in alle opzichten goed zal zijn

– door Erik Cordes


Opgelucht doe ik voor de eerste keer dit jaar even een rondje met onze hond Sjors. Door het vuurwerkverbod was het relatief rustig rond middernacht. Sjors is dan ook een stuk rustiger dan vorig jaar. Toen was hij helemaal schichtig van al het geknal bij ons in de straat. Hij stond te trillen op zijn poten als hij buiten ging plassen. Maar vandaag scharrelt hij gelukkig weer driftig langs bomen en struikjes om de geur van soortgenoten weg te werken. Uitslover! Ik doe een poging om nog toch wat zonnestralen van een waterig winterzonnetje op te vangen. Gelukkig hebben we dàt ‘feest’ maar weer gehad.

Horror
Er is weer een eind gekomen aan een feest waar ik persoonlijk niet heel erg van houd: de jaarwisseling. Het enige dat ik er prettig aan vind, is dat het weer achter de rug is en dat het nieuwe jaar begint. Maar verder heb ik niet zoveel met dit feest. Persoonlijk heb ik een enorme hekel aan vuurwerk en alle ellende die het veroorzaakt. En dan nog alle vernielingen en geweld. Alsof we in de nacht van 31 december even leven in de horrorfilm The Purge. Daarnaast ben ik ook niet echt een liefhebber van grote feesten, kabaal, het vele eten en drinkgelagen. Met andere woorden, alle elementen voor een goed Germaans Oud & Nieuw zijn aan mij niet echt besteed.

Verhalen als symbolische dragers
Toch deed ik jarenlang mijn best om toch een beetje mee te doen. Maar hoe ouder ik word, hoe slechter het lukt om die schijn op te houden. En je krijgt al gauw het stempel dat je een spelbreker bent. Maar is dat erg? Afgelopen jaar heb ik de leergang van Chief Storyteller doorlopen. Nu kijk ik veel bewuster naar waar de verhalen zitten, hoe ze werken en waarom ze werden verteld. Daarin zijn tradities een heel mooi spoor om te volgen. Want het zijn symbolische dragers van verhalen die belangrijk genoeg waren om jaarlijks door te geven. Dus ging ik eens kijken hoe dat met de jaarwisseling zat. En hoe zat het met de houdbaarheidsdatum van een aantal ingrediënten van deze traditie.

Joelfeest
Kerst en Oud & Nieuw worden eigenlijk altijd in één adem genoemd. Dat is goed verklaarbaar, want ze vallen in de twaalf dagen van het oeroude Germaanse Winterzonnewendefeest. Goed voor 46 punten bij het spel Scrabble. Maar het is beter bekend onder de naam Joelfeest. Het is dan ook geen toeval dat we dan kerstvakantie vieren. Traditiegetrouw begint het feest op 21 december, de kortste dag van het jaar, en duurt tot 1 januari. In de kern wordt de terugkeer van licht gevierd. Dat klinkt heel christelijk, maar de gebruiken dateren van ver voor het christendom.

Germanen

Het klinkt natuurlijk machtig als je leest over grote, luidruchtige feesten met veel drank, vette spijzen en vruchtbaarheidsrituelen. De Germanen namen lekker de tijd om uit te rusten, dronken te worden en een flinke laag vet op te bouwen voor de winter. Daar hebben wij waarschijnlijk ons overvloedige kerstmaal en de wilde feesten nog aan te danken. Je ziet dan spontaan vrolijke tekeningen voor je van drinkgelagen van Astrix & Obelix. Maar niks is minder waar.
Je kunt gerust zeggen dat het Joelfeest voor de Germanen een hele serieuze ondertoon had. Dit feest had vooral te maken met een overlevingsstrategie voor de volgende jaarcyclus. Want al die drank en vette spijzen waren in eerste instantie offers om de goden gunstig te stemmen en pas daarna de ingrediënten voor een feestelijke maaltijd.
Er was dan ook verschrikkelijk veel bijgeloof en angst voor ongeluk. Ik heb wel eens een volksverhaal gelezen waarin wordt verteld over een “Wilde Jacht.”
De oppergod uit de Germaanse mythologie, Wodan “de woedende”, raasde dan tijdens het Joelfeest op zijn 8-benige schimmel met jachthonden langs de hemel. Hij werd gevolgd door een duister dodenleger, bestaande uit jammerende en schreeuwende mannen, vrouwen en kinderen die vaak door geweld om het leven waren gekomen. Ze joegen op de wolf Fenrir die de zon verslond waardoor het duister kwam. Een ander verhaal verteld dat waar deze macabere stoet de aarde raakte deze vruchtbaar werd. Een goede oogst was dan verzekerd. Gluren naar de Wilde Jacht kon je beter niet doen, omdat dat ongeluk over je af zou roepen in het nieuwe jaar. En je liep het risico dat je werd meegezogen en mee moest trekken in de jacht. Germanen waren spookbenauwd voor geesten en demonen. Ze gebruikten daarom heel veel licht en kabaal om het onzichtbare kwaad op afstand te houden. Dus tijdens deze donkerste periode van het jaar maakten ze gigantisch veel herrie en stookten grote vuren die de hele periode bleven branden. Op die manier kon dan het kwaad bezworen en de voorspoed afgedwongen worden. Het fijne “Astrix & Obelix” gevoel is nu wel weg, denk ik. Want dit zijn geen leuke verhaaltjes voor kinderen, vrolijk zwaaiend met sterretjes in de hand.

Duistere krachten
Bij de komst van het christendom deed de Rooms Katholieke kerk verwoede pogingen om het heidense feest een christelijk sausje te geven. Dus het feest werd aan diggelen geslagen. Een aantal scherven van het feest kregen een nieuwe invulling verspreid over december. De geboorte van Jezus werd geïntroduceerd en gedenkdagen van heiligen en Bijbelse gebeurtenissen werden over oude mythes heen geplakt. Maar het sentiment van het oude feest lag veel dieper dan de nieuwe gebruiken van de kerk. Daarnaast gebruikte de kerk ook veel angst en geweld om de blijde boodschap te verspreiden. Dus of je nu bang moest zijn voor de nieuwe god of voor de oude goden maakt dan ook niet zo veel verschil. Bovendien als een verhaal al meer dan duizend jaar op deze manier wordt doorgegeven, dan verander je de traditie niet meer zo snel. Het is namelijk een oeroverlevering, die op een collectief onbewust niveau wordt vastgehouden. Dus dan snap ik ook wel dat mensen bleven vasthouden aan de oude gebruiken. Misschien is dat dan ook wel de echte reden waarom sommige groepen zo slecht afscheid kunnen nemen van schadelijke gebruiken tijdens de jaarwisseling. Omdat je dan aan iets komt dat in het collectief onbewuste rondzweeft en men dat met hand en tand probeert te verdedigen. Iets wat met de angstige Germanen verbonden is. Iets wat naast onheil ook duistere, onvoorspelbare en onzichtbare krachten van buitenaf wil bezweren.

Voorspoed
Maar waarom gebruiken wij dan nu nog de overblijfselen van een oeroude Germaanse overlevingsstrategie om het nieuwjaar in te luiden Gebruiken die eigenlijk alleen nog maar ongeluk lijken af te roepen Niet alleen voor jezelf en met name voor anderen. De Germanen hadden tenminste dan nog een goede reden voor deze gebruiken: ze wilden voorspoed afdwingen van de goden. Maar waar dienen deze gebruiken dan nu nog voor? Hoe dragen rondvliegende vingers, giftige smog, opgeblazen afvalbakken en brandende auto’s bij aan iets goeds. Hoe kunnen de kerstkilo’s en een halve alcoholvergiftiging goed voor iemand zijn? Waarom zou vandalisme, mishandeling, geweld aan politie en hulpverleners en dierenleed ook maar iets te maken hebben met een gelukkig nieuw jaar? Wordt het dan niet tijd dat iemand de lampen van de disco aanzet en dat we de dingen zien voor wat ze echt zijn? Is de uiterste houdbaarheidsdatum dan niet bereikt?

Terugkeer naar het licht
Voor mij in ieder geval wel. Ik ben echt hoognodig toe aan een nieuwe manier om de terugkeer van het licht te vieren. En dat hoeft voor mij echt niet zo nodig in de vorm van een spirituele of religieuze vorm. Als het vooral maar een positief effect heeft, in plaats van die nare nasmaak van de ‘day-after’ als de schade in beeld komt. Een mens mag dromen. Ik hoop dat je met me mee droomt over een nieuwjaarsfeest dat in alle opzichten goed zal zijn. Misschien komt dan voor mij ook de tijd dat ik het jammer vind dat het weer voorbij is. 

.erik_cordes
Eric Cordes volgt de opleiding tot Chief Storyteller

 

 

1 gedachte over “Oud en Nieuw”

  1. Heel Informatief geschreven Eric. En niet alleen dat het is ook uitnodigend om op een frisse manier te kijken hoe het ook anders kan. Zeker nu daar we allemaal in het zelfde schuitje zitten. Dankjewel Erik!

    Beantwoorden

Plaats een reactie