Gevangen in de crisis?

Adem jezelf dan vrij!

– door Antoinette Beijen

Waar we in verhalen dol zijn op crises en spanning, zijn we in er ons eigen leven doodsbang voor… De coronacrisis is zo’n crisis. Veel mensen ervaren angst, boosheid en niet in de laatste plaats stress. Bewust ademen kan ons helpen.

De Vlaamse psychiater Paul Verhaeghe zegt: “De basis voor intimiteit tussen mensen is een goede verhouding tot het eigen lichaam.
Een goed verhouding ontwikkelen tot ons eigen lichaam lukt alleen als we een goede verhouding ontwikkelen tot onze emoties. Het wegdrukken van emoties om zo de crisis niet te hoeven voelen helpt daar niet bij. Toch is dat wat we in onze samenleving bij herhaling doen, gefocust als we zijn op de idee dat succes een keuze is.
Alleen laten emoties zich niet zomaar wegdrukken. Misschien wel kortstondig uit onze bewuste belevingswereld. Maar vroeg of laat leidt het wegdrukken van emoties tot spanning die zich zal uiten in mentale én in fysieke klachten.

Voordat we naar de goede verhouding tot het eigen lichaam kijken, is het waardevol om eerst eens naar onze verhouding tot crises te kijken. Wat maakt dat we crises zo eng zijn gaan vinden? Dat we niet goed raad meer weten met de emoties die daar nu eenmaal bij horen? Waarom zijn er eigenlijk crises? Wat is het nut ervan? Of, wat zou het nut ervan kunnen zijn?

Verhalen
Verhalen kunnen ons veel over onszelf en over crises leren. Ieder mensenleven is een verhaal. En alle verhalen hebben in de kern eenzelfde structuur. Het gaat over een reis, een avontuur, waarbij de hoofdpersoon wordt uitgedaagd om obstakels te overwinnen (‘De reis van de held’, Joseph Campbell). Via hoogtepunten en dieptepunten komt held van het verhaal tot inzichten die z’n leven veranderen en verrijken. Een goed verhaal gaat daarmee – via de crisis over ontwikkeling en transformatie.
Dat is mooi. Naast intimiteit is een basale, menselijke behoefte immers zelfverwezenlijking, ontplooiing, groei. Maar, wat het meteen tot een uitdaging maakt, is dat de crisis een absoluut onmisbaar onderdeel is in het verhaal. Transformatie is niet los verkrijgbaar. Alleen maar in combinatie met crisis. En dat is dan ook meteen de waarde van de crisis. Het is de fase waarin we tot nieuwe inzichten komen. Waarin we krachten in onszelf ontdekken waarvan we ons niet bewust waren dat we die hadden. Dit besef helpt al om – in elk geval verstandelijk- anders naar crises te kijken.

Niettemin, de crisis blijft een crisis. Een beproeving die je vraagt je leven zoals je dat gepland had los te laten. Dat kan met heftige emoties gepaard gaan. Emoties die we liever niet voelen uit angst erdoor overspoeld te worden en waar we letterlijk weerstand aan gaan bieden. Met alle spanningsklachten tot gevolg. Het alternatief is onze emoties en gevoelens toe te laten, erbij te blijven en er vertrouwd mee raken. Dat vraagt moed. Moedig zijn betekent dat je je angsten tegemoet durft te treden. Niet dat je geen angst kent.

Adem
Precies daar komt onze adem om de hoek kijken. De adem die ons lichaam en geest met elkaar verbindt. Adem en geest zijn in het latijn (spirare en spiritus) nauw aan elkaar verwant. Of neem het woord ‘inspiratie’; we zeggen ook wel eens: ‘de geest krijgen’. Volgens het Genesisverhaal blies God adem in een hoopje aarde en wekte zo de mens tot leven. Hij blies de geest erin.
Het bijzondere aan de adem is dat het de enige vitale functie is die we bewust kunnen sturen. Ons hart kunnen we niet langzamer of sneller laten kloppen, en ook de spijsvertering kunnen we ook niet versnellen of vertragen. Bij de adem is dat anders. En dat betekent dat we, door die adem te sturen, via ons lichaam onze geestelijke processen kunnen beïnvloeden en andersom.
Zo kan de adem ons helpen om in een crisis juist naar onze emoties toe te gaan. En deze emoties niet alleen maar te voelen, maar ze ook te laten gebeuren. Waardoor ze kunnen verzachten. Waardoor angst in vertrouwen kan transformeren, woede in kracht en vergeving. En waardoor verdriet troost kan vinden en er weer ruimte komt voor liefde.

In het artikel Bescherm je Brein legt neuropsychiater Theo Compernolle uit hoe de Coronacrisis ons brein overbelast, wat leidt tot onder andere concentratieproblemen en als tip geeft om maximaal 2 x per dag het nieuws te checken.
FitBit kondigde deze week de lancering van een smartwatch aan die kan meten hoe gestresst je bent. Een greep uit de vele nieuwsberichten die laten zien hoe we worstelen met deze crisis en proberen om er grip op te krijgen.

Een goede verhouding tot de eigen crisis
Door ons leven te zien als een verhaal ontstaat er een nieuw perspectief van waaruit we anders naar dat leven kunnen kijken. En met name anders naar de functie van crisis: als iets wat ons uitnodigt te ontdekken waartoe we in staat zijn. Mits we bereid zijn naar die crisis toe te bewegen en ons er niet langer tegen te verzetten.
Bewust ademen brengt helpt ons weer verbinding te maken met ons lijf en de gevoelens waar we ons zo tegen verzetten juist te ervaren. En hoe meer we leren met onze gevoelens te ‘zijn’, hoe meer we in vertrouwen leven. In ieder volgend verhaal, elk nieuw avontuur, in elke crisis.
Zo bezien kan aan de uitspraak van Paul Verhaege worden toegevoegd: “De basis voor intimiteit tussen mensen is een goede verhouding tot het eigen lichaam. En de basis voor een goede verhouding tot het eigen lichaam is een goede verhouding tot de eigen crisis”

Een hele simpele oefening:
Bekijk gedurende de dag wanneer je een duidelijke emotie voelt. Maar, houd het klein: Je telefoon gaat en je verwacht een belangrijk bericht, je wilt je kinderen op tijd op school hebben maar je bent toch veel te laat met ze vertrokken waardoor je irritatie en stress voelt, je hebt weer niet gesport vandaag en je voelt boosheid naar jezelf etc.
Alleen al je bewust worden van die momenten is enorme winst.
Kijk vervolgens of je kan voelen waar je die emotie in je lichaam voelt.
Sta een moment stil of ga zitten en kijk of je met je aandacht en je adem naar die plek toe kunt gaan. Dat is het enige. Er naartoe gaan en erbij blijven.
En volg wat er gebeurt…

Antoinette Beijen

 

Plaats een reactie